http://www.civismundi.nl/index.php?p=artikel&aid=1570

Is elk zijn tot niet-zijn geschapen xe2x80x93 een overdenking

door Jan Willem Jongejans, maandag 07 februari 2011

Is elk zijn tot niet-zijn geschapen? Een overdenking I

Geesteswetenschappen versus scixc3xabntisme

Jan Willem Jongejans *

xe2x80x98Mensen gaan minder naar de kerk en zoeken spiritueel alternatiefxe2x80x99^[1]

xe2x80x98Naast de tijd die de klok aangeeft, bestaat er ook een innerlijke tijd, een persoonlijke, subjectieve tijdservaring die de Grieken kairos noemden. Dat staat ook voor het moment waarop de goden konden ingrijpen in het leven van de mens om de koers te wijzigen. Een sacraal moment bijna. Ik geloof dat beslissingen om het over een andere boeg te gooien daaruit voortvloeien. Dat kan nooit iemand je opdragen, dat moet een overdenking van jezelf zijn. Daar moet je wel tijd voor hebben. En aan die tijd om jezelf wezenlijke vragen te stellen – gaat het wel goed met mij? -, ontbreekt het ons vaak.xe2x80x99^[2]

Inleiding

Na lezing van de inleidende bijdrage van Wim Couwenberg xe2x80x98Is elk zijn tot niet-zijn geschapen?^[3], kom ik tot de conclusie dat er wezenlijke levensperspectiefconflicten aan de orde worden gesteld, die mijns inziens de wetenschap overstijgen. Daarmee bedoel ik dat het conflict tussen zinvolheid en zinloosheid van het aardse leven in deze bijdrage – volgens mij – nooit door de wetenschap kunnen worden beantwoord. Dat heeft, indien ik gelijk heb, belangrijke consequenties. Die zal ik uitleggen aan de hand van de onderstaande passages die ik van commentaar zal voorzien. Ik houd de volgorde van de oorspronkelijke alineaxe2x80x99s aan.

Maar ook nog een andere opmerking vooraf. Ik heb voor deze gelegenheid niet alleen de genoemde bijdrage van Couwenberg gelezen, maar dit hele themanummer – een inhaalslag dus door tijdgebrek vorig jaar – xc3xa9n eerdere nummers van Civis Mundi over dit thema van het leven na dit leven, de zogenaamde postmortualiteit.

Daarmee heb ik een soort helikoptervisie kunnen opbouwen. Daarvan doe ik eerst verslag. De artikelen in dit en andere nummers lopen erg uiteen. Mijn eerste indruk is dat er een levensgrote kloof in wetenschapsopvatting bestaat tussen de natuurwetenschappen met hun bxc3xa8ta-instelling (scixc3xabntisme) enerzijds, en een gamma-wetenschap als de antropologie anderzijds. Het is nauwelijks voorstelbaar dat beiden onder dezelfde koepel van academische wetenschappen vallen. Zo vallen de bijdragen van Wim Rietdijk, Hans Vincent en Hugo Verbrugh radicaal anders uit dan dezelfde Verbrugh in zijn recensie xe2x80x98De bijna dood ervaring en de verhalen eroverxe2x80x99.

Ik heb niet alleen een (helikopter)visie kunnen ontwikkelen, maar alle bijdragen gemakkelijk kunnen verwerken vanwege mijn al jaren durende xe2x80x98hobbyxe2x80x99 van (het lezen van) esoterische literatuur.^[4] Ik weet dat dit een vloek betekent in de academische denkwereld, maar ik sluit me aan bij Ilja Maso in zijn Onsterfelijkheid^[5], waarin zijn stelling van xe2x80x98ondraaglijkheid van de gedachte, dat (het idee dat) het met de dood afgelopen isxe2x80x99, wordt uitgewerkt. Fernando Suxc3xa1rez Mxc3xbcller heeft er een stevige recensie aan gewijd. Op deze recensie kan ik nog niet nader ingaan omdat ik Maso eerst helemaal gelezen moet hebben. Ik heb wel een begin gemaakt en het wordt lastig om een mijns inziens populair-wetenschappelijk betoog te beoordelen zonder vakspecialist te zijn. Wat ik hiermee duidelijk wil maken is dat indien het boek als dissertatie was verschenen, en een promotiecommissie toestemming heeft gegeven voor deze proeve van bekwaamheid, het dan normaliter wetenschappelijk wordt gedragen. Maso heeft echter een professoraat in Utrecht en daarmee lijken mij zijn papieren gegarandeerd. Zo lijkt mij dat als buitenstaander. Ook moet worden opgemerkt dat zelfs op goede proefschriften altijd wel wat valt aan te merken. Maar wat ik vaststel is dat Maso het leven na de dood even vanzelfsprekend vind als dat het geval is binnen de esoterische traditie, die zich volledig kan vinden in axioma 1 hieronder.

Tot slot, wat alle betogen duidelijk maken is dat de meeste vraagstukken op eenvoudige wijze te beantwoorden zijn als de esoterische literatuur in academische kring niet zoxe2x80x99n taboe was. Ik heb vele honderden boeken uit deze xe2x80x98esoterische bibliotheekxe2x80x99 gelezen en ik zie mij nu geplaatst voor de uitdaging om alle boeken te herlezen om op die wijze alle relevante citaten in voetnoten te kunnen omzetten, ten dienste van dit en volgende betogen. Ik vraag dus geduld van de lezer als ik met onvoldoende voetnoten kom aanzetten en mijn xe2x80x98stellingenxe2x80x99 niet in eerste instantie kan adstrueren. Het notenapparaat gaat gegarandeerd volgen!

Modern humanisme en de religieuze intuxc3xaftie van een xe2x80x98jenseitsxe2x80x99

Axioma 1: xe2x80x98(…) [Er blijft] onverminderd behoefte bestaan aan religieuze verhelderingskaders via religieuze orixc3xabntatiekaders waarin de grote levensvragen serieus genomen worden. Het is een eigensoortige menselijke behoefte die het secularisatieproces^[6] weerstaatxe2x80x99 (waarbij Kuitert wordt aangehaald).xe2x80x99^[7]

xe2x80x98Ook in het sterk geseculariseerde Europa blijkt het gros van de mensen vasthouden aan een of andere vorm van religie, al is het dogmatische gehalte ervan sterk verzwakt geraakt.xe2x80x99

xe2x80x98Vandaar een groeiende herwaardering van religieuze en spirituele inspiratiebronnen als reactie op een seculier bestaan dat als leeg en louter contingent ervaren wordt.xe2x80x99^[8]

xe2x80x98In het voetspoor hiervan (…) is het moderne humanisme (…) bereid die claims serieus te nemen en op filosofische, dus rationele wijze te onderzoeken.xe2x80x99^[9]

Couwenberg vervolgt met een voorbeeld dat het moderne humanisme xe2x80x98de religieuze notie of intuxc3xaftie van een postmortaal levensperspectiefxe2x80x99 wil onderzoeken. Maar volgens mij bestaat er binnen de christelijke institutionele wereld van de kerken alleen het dogma van een eeuwig leven, dat voor de discussie hier wordt omgezet in een religieuze notie, maar dat lijkt me toch wat anders dan intuxc3xaftie. In axioma 1 is sprake van de intuxc3xaftie van religieuze orixc3xabntatiekaders, ofwel de intuxc3xaftie dat er een hogere macht bestaat dan de menselijke macht. Ik versta onder xe2x80x98notiexe2x80x99 een basisgedachte, een aanleiding tot nader onderzoek. Maar de psychologische wetenschap moet om assistentie worden gevraagd om het begrip intuxc3xaftie nader te duiden. Intuxc3xaftie is niet rationeel, want gevoelsmatig. Maar hoe onderzoeken wij religieuze intuxc3xaftie?

Een twee aantekening is dat binnen de hedendaagse filosofie de opvatting heerst van de xe2x80x98volstrekte ontoegankelijkheid van de dood voor ons denkvermogenxe2x80x99. Dat is feitelijk logisch, want de wetenschap is een materialistische wijze van waarheidsvinding, met haar zoeken naar empirische en natuurwetenschappelijke verbanden die aantoonbaar zijn. Zolang de muur tussen de zichtbare en onzichtbare wereld een absolute is, zal de wetenschap nooit kunnen binnendringen in dat andere domein van het onzichtbare en onmeetbare. Er zal dus eerst een Copernicaanse revolutie moeten plaatsvinden voordat de onzichtbare xe2x80x98geestelijkexe2x80x99 wereld onderzocht kan worden. De vraag is dus eigenlijk hoe ver de parapsychologie is gevorderd. In ons land, zo lees ik via google, zijn Dick Bierman en Fred Melssen in 2005 een bijzondere leerstoel parapsychologie gaan bekleden met als leeropdracht precognitie experiment.

Een derde aantekening past bij de vraag wat de xe2x80x98praktische consequenties zijn van een revitalisering van een postmortaal levensperspectiefxe2x80x99. Binnen het moderne humanisme is het de vraag naar een onsterfelijke ziel, die op grond van algemeen menselijke en academische motieven weer opgepakt wordt. Maso, zo wordt geconstateerd, is xe2x80x98geneigd op die precaire vraag in positieve zin te reagerenxe2x80x99.

Voor mij als zelfbenoemde en onafhankelijke christen vanuit de esoterische traditie staat vast dat er een onsterfelijke ziel bestaat als kerneenheid van ieder mens, die vanwege zijn onsterfelijkheid de ruimte heeft om een oneindig aantal levenservaringen op te doen, zowel op deze aarde als op andere planeten. Hij wordt hierin gestimuleerd door het xe2x80x98rad van wedergeboortexe2x80x99 om daarmee negatief karma uit vorige levens ongedaan te maken – ik sluit aan bij xe2x80x98k&rxe2x80x99 van Hugo Verbrugh^[10] -, en dxc3xb3xc3xb3r te groeien naar de uiteindelijke eenheid met de schepper. Ik schrijf dit zo maar op vanuit de wetenschap dat de lezer hierbij vele vragen kan stellen naar het harde bewijs van deze stelling, maar dat ik even gemakkelijk kan antwoorden dat mijn visie even onbewijsbaar is als de onbewijsbaarheid van stellingen van mijn opponenten. In dit metafysische domein blijft maar xc3xa9xc3xa9n simpele waarheid over: niemand heeft gelijk, of zelfs het tegenovergestelde hiervan, te weten dat iedereen gelijk heeft vanuit zijn eigen innerlijke overtuiging.

Er is direct een groot voordeel in deze xe2x80x98karma & rexc3xafncarnatiexe2x80x99-optie: iedereen die hiervan overtuigd is, heeft het voordeel xe2x80x98direct naar de volgende levensfase door te stromen, omdat hij geen leven op aarde hoeft over te doen om schadelijk karma te herstellen. Hij weet in beginsel hoe te handelen: niet onvriendelijk of liefdeloos zijn tegenover zijn medemens. De wereld zou er op slag veel beter van worden.

Axioma 2: xe2x80x98Er zijn echter ook mensen, en misschien wel meer dan Maso veronderstelt, die de existentixc3xable vraag naar een leven na de dood wel stellen. Maso geeft drie redenen die deze vraag motiveren. Aan de ene kant is men bezorgd om het eigen bestaan. Helaas gaat Maso niet dieper in op deze bezorgdheid, want misschien valt hiervoor wel een biologisch-evolutionaire verklaring te geven. Ieder levend wezen met een bepaalde graad van bewustzijn (over micro-organismen en planten valt hier weinig te zeggen) schijnt om het leven bezorgd te zijn, ook wanneer het de evolutionaire plicht zich te reproduceren heeft vervuld. Dit kenmerk van het leven nodigt in ieder geval uit tot verdere reflectie.xe2x80x99^[11]

Inderdaad nodigt dit kenmerk van leven uit tot verdere reflectie en onderzoek. Als wetenschappelijk kan worden vastgesteld dat ieder levend wezen met een bepaalde graad van bewustzijn om het levens bezorgd kan zijn, ook wanneer aan de basisvoorwaarden van het verzamelen van voedsel voldaan is, dan veronderstelt dat gegeven een basispotentieel tot zingeving.

Dood is dood-theologie als ultieme secularisering van het christelijke geloof

Deze kop is vreemd geformuleerd en daarom moeilijk te begrijpen. Wat is xe2x80x98ultieme seculariseringxe2x80x99? Betekent dat maximale secularisering, maximale verwereldlijking in de zin van een samenleving met inwoners die geheel zonder geloof is, dus xe2x80x98geloof-loosxe2x80x99 is? En de xe2x80x98ultieme secularisering van het christelijke geloofxe2x80x99 is het volgende semantische probleem. Ik begrijp deze uitdrukking als een christelijk geloof dat geheel geseculariseerd is geraakt en dat is in het kader van ons grondecht xe2x80x98scheiding van geloof en staatxe2x80x99 niets bijzonders, zoals uiteengezet in een voetnoot. In het publieke domein bestaat geloof niet, en dat is conform de definitie van secularisatie. Religie en levensovertuiging spelen geen rol in het publieke domein, maar alleen in het private. Maar daarmee is God nixc3xa9t dood, en al kan de xe2x80x98God-is-dood-theologiexe2x80x99 als academische theorie geheel aan de grondlegger Nietzsche worden toegeschreven, generalisatie naar de samenleving als geheel is gevaarlijk. Het enige dat met zekerheid gesteld mag worden is dat die theologische theorie op zichzelf staat tussen andere theologische scholen (zolang de theologische faculteit blijft bestaan).

En vervolgens doet de vraag zich voor in hoeverre deze God-is-doodxe2x80x99 opvatting maatschappelijk wortels heeft geschoten. Maar volgens de eigentijdse statistieken (SCP 2006) was in 2000 meer dan de helft (62%) van de bevolking zonder geloof, en dat zal naar 2020 oplopen tot 72%. De ontkerkelijking is een van de meest kenmerkende ontwikkelingen binnen de Nederlandse samenleving van de twintigste eeuw volgens het SCP.^[12] Wel lijkt er in de laatste jaren sprake te zijn van een heropleving van religieuze gevoelens in ons land door toestroom van allochtonen. De religieuze beleving onder autochtonen is vergeleken met vijftig jaar geleden zeer sterk afgenomen. De totaalcijfers van het SCP 2007 luiden als volgt: 28% katholiek, 19% protestant (hervormd, gereformeerd of luthers), 5% moslim, 4% andere religie (hindoes, boeddhisten, joden en kleinere -orthodoxe- christelijke kerkgenootschappen) en 44% – verreweg de grootste groep – tot geen enkele godsdienst. Iets meer dan de helft van de Nederlandse bevolking was nog lid van een christelijke kerk volgens de meest recente regionale (2002/2003) steekproef van het CBS. Tot slot zij opgemerkt dat binnen deze cijfers geen aanhangers van het Nieuwe Tijdsdenken zijn opgenomen, dat wil zeggen alternatieve geestelijke mogelijkheden. En dat is ook logisch omdat deze aanhangers geen georganiseerde verbanden kennen. De meerderheid van de Nederlandse bevolking heeft dus geen kerkelijke binding. Maar dat betekent niet dat ons land ongodsdienstig is omdat alleen de dichotomie kerkelijke binding versus ongebondenheid tamelijk vaag is en geen goed inzicht geeft wat er in ons land precies aan de hand is. Uit populariteitspolls is gebleken dat meer dan de helt van de bevolking gelooft in een leven na dit leven. Nederland lijkt dus te bestaan uit ongebonden xe2x80x98gelovigenxe2x80x99 van uiteenlopende pluimage.

Na deze algemene opmerkingen over de tweede kop van Couwenbergs artikel, ga ik over tot bespreking van een aantal zinnen in deze tweede paragraaf.

1. xe2x80x98(…) een invloedrijke "dood is dood-theologie" gevolgd is met daarin centraal de stelling dat het hele idee van een onsterfelijke ziel een Griekse erfenis is die vreemd is aan de Bijbel.xe2x80x99

De vraag die hierbij opkomt is: "hoezo is een onsterfelijke ziel vreemd aan de Bijbel"? In dit christelijke boek wordt van een eeuwig leven gesproken en hoe kan dat zonder onsterfelijke ziel?

1. xe2x80x98Er is alleen nog een xe2x80x98diesseitsxe2x80x99.xe2x80x99

Dit is vanuit christelijke geloofsleer gesproken logisch omdat de christelijke theologie geen voorstelling kan worden gemaakt van het leven na dit leven.^[13]

1. xe2x80x98Hoewel metafysica een onvervreemdbaar element van Platoxe2x80x99s filosofie is, reduceert de katholieke classicus-filosoof Cornelis Verhoeven die filosofie in het voetspoor van de moderne huiver voor al wat naar metafysica zweemt, ook tot het louter op het xe2x80x98diesseitsxe2x80x99 betrokkenwijsbegeerte.xe2x80x99

De vraag die met dit citaat wordt opgeroepen is of Platoxe2x80x99s dominante positiebepaling voor de metafysica gefalsificeerd is en zo ja, welke argumenten daarbij zijn gebruikt. Buiten dit probleem om kan, ondanks mijn gebrek aan filosofische scholing, ook worden opgemerkt dat de huidige trend om de metafysica tot louter het domein van het xe2x80x98diesseitsxe2x80x99 (hier-en-nu) te verklaren, verklaard kan worden uit het kenmerkende materixc3xable karakter van de huidige wetenschap. De metafysica overstijgt de materixc3xable (aardse en wetenschappelijke) dimensie;  vanzelfsprekend staat de huidige wetenschap onthand tegenover alles wat niet materieel of materialistisch is. De wetenschapper Verhoeven spreekt dus louter vanuit de huidige wetenschapsopvatting, dat er buiten het materialisme van deze aarde geen andere werkelijkheid bestaat. Het angstige is dus dat het ons onmachtig is geworden om deze xe2x80x98evolutiexe2x80x99 van Platoxe2x80x99s geest van denken in deze tijd terug te halen.

1. xe2x80x98Wordt het [christelijke geloof] daardoor niet veranderd in een in christelijke termen verpakt humanisme en daarop gebaseerde sociale ethiek?xe2x80x99

Deze vraag kan door de leek gemakkelijk worden gepareerd. Indien kan worden aangenomen dat de christelijke leerstellingen kunnen worden beschouwd als een archaxc3xafsche fase binnen het evolutionaire denkpatroon van het christelijke denken, dan kan het christendom als een christelijke variant van het humanisme alleen als vooruitgang worden beschouwd. Het middeleeuwse christendom wordt in onze tijd als volslagen overleefd ervaren. Dat christendom is dus al uitgestorven. De moderne variant van een christelijk humanisme kan worden beschouwd als het beste van de christelijke kern, samen met moderne humanistische opvattingen en daar is niets op tegen.

1. xe2x80x98Als dat geloof in een postmortaal levensperspectief losgelaten wordt, blijft er van het historische, dit is Paulinische christendom, zoals dat in het credo beleden wordt, niets meer over dan een religieus cultuurgoed dat alleen nog relevant en interessant is als een historisch- en cultureel bepaalde religieuze verbeelding.xe2x80x99

Volgens de bekende theoloog en publicist Hans Stolp berust dit citaat op een misverstand. Ik citeer noot 1 uit zijn Aan synagoge, kerk en moskee voorbij (2006)^[14]: xe2x80x98Het inzicht in karma en rexc3xafncarnatie is niet alleen in de oosterse godsdiensten te vinden zoals het boeddhisme en het hindoexc3xafsme, maar het behoorde oorspronkelijk ook tot het christendom. Pas de latere kerkelijke traditie heeft, zeg maar vanaf de derde eeuw na Christus, dit inzicht radicaal uitgeroeid. Maar zelfs nu nog zijn er in de Bijbel allerlei duidelijke verwijzingen naar dit inzicht te vinden.xe2x80x99 Hierover heeft Stolp een apart boek geschreven: Karma, rexc3xafncarnatie en christelijk geloof (1996/2005)^[15]. En daaruit ontleen ik het volgende citaat (blz.50 e.v.): xe2x80x98Dikwijls wordt het concilie van Constantinopel uit 553 genoemd als het concilie waar rexc3xafncarnatie en karma als onchristelijke waarden werden veroordeeld. In feite vormt dit concilie een soort waterscheiding: waren rexc3xafncarnatie en karma vxc3xb3xc3xb3r die tijd nog bespreekbaar, ook in de kerk, daarna werd op grond van de besluiten van dit concilie algemeen aangenomen dat rexc3xafncarnatie en karma niet verenigbaar waren met het christelijk geloof en daarom dan ook door de kerk veroordeeld werden. Hoewel er over dit concilie verschillende opvattingen bestonden. Kranenborg zegt bijvoorbeeld dat op dit concilie veroordelingen zijn uitgesproken, die weliswaar niet expliciet op rexc3xafncarnatie en karma ingingen, maar die dat wel impliciet veroordeelden. Het concilie veroordeelde immers onder andere de volgende opvattingen van Origines en anderen: (1) zielen zijn prae-existent (dat wil zeggen ze worden niet tegelijk met het lichaam geschapen maar bestaan al vxc3xa9r voor de schepping van hun lichaam). (2) zielen van mensen zullen weer worden als in den beginne, dus immaterieel (bedoeld is dus dat de zielen zonder lichaam verder zullen leven in een geestelijke dimensie). (3) na het laatste oordeel zullen mensen immaterieel zijn. Hoewel deze uitspraken niet ingaan op rexc3xafncarnatie en karma, kunnen we, zegt Kranenborg, xe2x80x98stellen dat het impliciet veroordeeld is, omdat elk voor-bestaan^[16] wordt ontkend en uitgesproken wordt dat het mensenleven geoordeeld zal worden na de dood bij het laatste oordeel.xe2x80x99 Anderen nemen een formeler standpunt in. Karel Douven bijvoorbeeld concludeert dat het nooit tot een formele veroordeling van rexc3xafncarnatie en karma gekomen is.^[17] Verderop in hetzelfde boek (blz. 67) wordt over het volgende concilie het volgende opgemerkt: xe2x80x98Zo kon het gebeuren dat op het concilie van Constantinopel in 869 het begrip xe2x80x98geestxe2x80x99 werd afgeschaft en de mens slechts een zondige ziel naast (of: in) het fysieke lichaam kreeg toebedeeld. Het is duidelijk, dat het besluit van dit concilie ingaat tegen de inzichten van Paulus. Maar ook zette het besluit van dit concilie de deur naar een materialistische visie op de mens wagenwijd open en werkte het eraan mee, dat elk besef van de wijze waarop de mens is opgebouwd, uit het bewustzijn van de mensen verdween.xe2x80x99

1. xe2x80x98In de vorige eeuw is daarop door links georixc3xabnteerde christelijke stromingen gereageerd met een collectieve heilsboodschap. Godxe2x80x99s verlossingsbelofte, zo werd gesteld, geldt niet zozeer de mens als individu maar de mensheid als geheel. Dat individu leeft voort in de bijdrage die hij als schakel tussen de geslachten levert aan de vervolmaking van de wereld die zal uitmonden in Godxe2x80x99s Koninkrijk van gerechtigheid en vrede. Maar is dat wat anders dan een christelijke aangeklede politieke utopie, een in christelijke termen gepresenteerd vooruitgangsgeloof waarin het leven van de mens niet meer is dan mest op de velden ter toekomst, zoals communisten dat plachten te formuleren?xe2x80x99

In de eerste plaats denk ik dat de linksgeorixc3xabnteerde stromingen beter bij de liefdesboodschap van Christus aansluiten dan de gevestigde en meer traditionele kerkgemeenschappen, en dit  alleen al vanwege het feit dat Jezus in zijn leven op aarde iedere vorm van onrecht en onrechtvaardigheid heeft bestreden, waar hij ook kwam. De huidige kerkelijke gemeenten, katholiek, protestant of gereformeerd, komen aan een dergelijke actiegerichtheid niet toe. De zogenoemde bevrijdingstheologie komt geheel tegemoet aan de actieve theologie, de theologie die overal en altijd tot handelingen en maatschappelijke confrontaties oproept. Maar genoemde linksgeorixc3xabnteerde christelijke stromingen scheppen op hun beurt weer een gekunstelde constructie als ze met hun collectieve heilsboodschap niet zozeer de mens als individu aanspreken maar de mensheid als geheel. Dit laatste, de mensheid als geheel is een mooie ambitie, maar als de echte (persoonlijke) bezieling ontbreekt, dan is een dergelijke beweging na een decade weer uit het zicht verdwenen. We horen vandaag nog maar weinig van die activistische geluiden. Ligt dat aan Godxe2x80x99s verlossingsbelofte die dan toch maar individueel gezien moet worden? Natuurlijk houdt die belofte zowel het individu als het collectief in. Ieder individu heeft zijn eigen persoonlijke geestelijke groeitempo; xe2x80x98beginnendexe2x80x99 zielen zullen nog een lange(re) weg te gaan hebben dan de meer gevorderde zielen die in de aardse tijdrekening gemiddeld eerder door de Poort naar het Koninkrijk zullen passeren, maar voor het collectief geldt dat uiteindelijk alle zielen die nu en in het verleden levens op aarde hebben doorgebracht, als collectief opgenomen zullen zijn in Godxe2x80x99s Koninkrijk, omdat de Liefde Godxe2x80x99s het niet toelaat dat er een verloren schaap achterblijft.

1. xe2x80x98Tegelijkertijd nam Kuitert onomwonden stelling tegen een christelijk aangekleed diesseits-utopisme als alternatief voor dat hiernamaalsperspectief. Hij zag daarin slechts irrexc3xabel escapisme en een politiseren van het geloof waar hij niet van gediend is. Het komt hier beneden nooit goed, zondaars als we zijn. De nieuwe wereld en de nieuwe mens liggen dan ook niet aan deze, maar aan gene zijde^[18] van het graf of de urn. We overleven de dood niet via de mensheid, maar als persoon dankzij de vriendschap van en met de eeuwige God. Aldus Kuitert.xe2x80x99

Vanuit het esoterische christendom (of geheime leer van Christus voor de gevorderden), zoals door Stolp in zijn laatst genoemde boek Karma, rexc3xafncarnatie en christelijk geloof uitgelegd, is het diesseitsperspectief bepalend voor het hiernamaals. Een goed leven, waarin vordering in het geestelijk groeiproces is doorgemaakt, maakt de definitieve overgang naar de geestelijke wereld alleen maar waarschijnlijker. Ik citeer (blz. 72 e.v.): xe2x80x98Aan de reeks van levens die wij op aarde doorbrengen komt eens een einde. Dan natuurlijk, wanneer wij ons alle ervaringen en alle lessen die de aarde ons te bieden heeft, eigen hebben gemaakt. Wanneer het zover is zijn wij van een onbewuste geest een rijpe, zelfbewuste menselijke geest geworden en mogen wij elders in de geestelijke wereld meewerken aan de verdere ontwikkeling van de schepping. Het uiteindelijke doel van al die levens op aarde is, dat wij Christus-bewuste mensen worden, dat zijn geest in ons tot leven komt, zodra wij met Paulus kunnen zeggen: xe2x80x98Niet ik spreek, maar Christus spreekt in mij.xe2x80x99 Dan gaat sterfelijkheid op in onsterfelijkheid.xe2x80x99 Einde citaat. Hieraan voeg ik een opmerking toe. Vanuit de esoterische traditie geredeneerd leven we op aarde al met een onze onsterfelijke ziel, die een fysiek lichaam heeft aangenomen om aardse levenservaring op te doen, maar dat betekent dus dat het fysieke lichaam een tijdelijk omhulsel is. De aardse dood betekent dus de geboorte in de geestelijke wereld, waarbij het tijdelijke omhulsel wordt afgelegd, maar de ziel de weg naar het paradijs (xe2x80x98Hof van Edenxe2x80x99) vervolgt. De Bijbel spreekt niet voor niets over lichaam, ziel en geest (1 Thess.5:23)

Postmortaal levensperspectief niet louter irrationeel

1. xe2x80x98Het kan moeilijk ontkend worden dat de leer van de opstanding der doden en een voortbestaan na de dood een centraal thema is in het Nieuwe Testament. En als zodanig is die leer in de hele christelijke traditie verwerkt en gold zij eeuwenlang als een belangrijk fundament van de christelijke ethiek.xe2x80x99

Mijns inziens is de verledentijdsvorm xe2x80x98goldxe2x80x99 in de laatste regel misleidend. De materialistische kerk(en) en dito voorgangers binnen de verschillende denominaties zien de opstanding der doden als het centrale thema om tot eeuwig leven te komen, maar deze materialisten geloven in de opstanding hier op aarde. Letterlijk alle graven op aarde gaan open als Christus wederkeert op aarde en zo zal dan met het openen van deze graven het Koninkrijk hier op aarde gerealiseerd zijn. Dit is een materialistische denkwijze, omdat binnen de huidige kerk geen ruimte wordt geschapen om geestelijk leven te accepteren en daarmee inzichtelijk te maken. Daarop rust een kerkelijk taboe en houden de kerken hun volgelingen klein van geest. Het pijnlijke is dat de beschikbare esoterische literatuur zo omvangrijk is geworden dat er bijna sprake is van geestelijke luiheid onder kerkelijke voorgangers en gedragsdragers, die weigeren kennis te nemen van deze literatuur. Maar gelukkig is  theoloog Hans Stolp wel uitvoerig in de esoterische traditie gedoken en heeft ons zijn bevindingen bekend gemaakt. Waarom hebben de huidige voorgangers het kerkelijk taboe op deze ketterse literatuur nooit doorbroken en met tegenstandpunten gekomen? Bevreesd dat men binnen de kerkelijke gemeenschap alleen komt te staan? In dat geval is Stolp de enige die persoonlijk de moed heeft gehad om tegen de stroom in te gaan. En zijn loon is dat hij inmiddels een bestsellerauteur is geworden. Of beschouwt men de esoterische traditie alleen maar als vaag gezwets zonder een woord te hebben gelezen in deze boeken? Het heeft er dus alle schijn van dat die anonieme voorgangers te beschouwen zijn als xe2x80x98dodenxe2x80x99 die analoog zijn aan Jezus, als Hij spreekt van xe2x80x98laten de doden hun doden begravenxe2x80x99. Hij bedoelt dan dat geestelijk dode mensen (die geestelijk niet zijn ontwaakt) hun doden moeten begraven, maar die doden gaan wel direct door naar de geestelijke wereld, waar een nieuw leven op aarde wordt voorbereid, begint. Dood bestaat niet omdat het afscheid van de aarde de binnenkomst in de geestelijke wereld betekent. En Wederkomst van Christus betekent niet dat Christus fysiek zal terugkeren op aarde, want dat is in Zijn staat van volmaaktheid niet mogelijk. De wederkomt van Christus betekent dat Christus in iedere mens tot leven moet komen, zoals net geciteerd uit Stolp.

1. Axioma 2: xe2x80x98De Valk ziet daarin niet zozeer een gezags- maar een sociologisch argument en beroept zich ter toelichting hiervan op de athexc3xafst en socioloog Emile Durkheim die in 1914 voor een gezelschap van vrijdenkers opmerkte dat mensen overal en altijd geloofd hebben in een leven na de dood. xe2x80x98Dat kan geen illusie zijn, want een begoocheling duurt niet eeuwenlangxe2x80x99, aldus Durkheim.xe2x80x99

Dit spreekt voor zichzelf.

1. xe2x80x98Sinds de radicale wijze waarop Nietzsche hiermee in zijn filosofie afgerekend heet, heeft dat geloof sterk aan geloofwaardigheid ingeboet.xe2x80x98

Uit deze zin spreekt een oorzakelijk verband, maar dat kan geheel op toeval berusten. Als de zin zo bedoeld is dat sinds Nietzschexe2x80x99s filosofie het berg afwaarts is gegaan met de christelijke geloofsbeleving, dan kunnen daar vraagtekens bij gezet worden, want onverdedigbaar. In mijn beleving van mensen die ik als gelovigen ken, bestaat de wereld van xe2x80x98gelovigenxe2x80x99 uit twee categoriexc3xabn, te weten (1) innerlijk gelovigen, die immanent vasthouden aan hun geloof, en (2) xe2x80x98symbolischxe2x80x99 gelovigen omdat zij regelmatig kerkdiensten bijwonen en zich op grond van dat feit gelovigen noemen. Maar ga geen discussie of dialoog met hen aan, want je hoort xe2x80x98externexe2x80x99 voorgangers spreken; papegaaien die naspreken wat van de kansel werd verkondigd. Dit geloof is niet verinnerlijkt en zet geen zoden aan de dijk. Wat ik hiermee aangeef is dat het christelijk geloof al veel langer in een glijvlucht is beland; ook vanwege het materixc3xable (of materialistische) karakter van maatschappij en christelijke leer inhoudsloos is geworden. Geen wonder dat de auteur hieraan toevoegt: xe2x80x98Wat vroeger in een christelijke context als materialisme en hedonisme veroordeeld werd, wordt in een resoluut geseculariseerde wereld een begrijpelijke levenswijze en levensvisiexe2x80x99. Mijn commentaar is dat dit klopt en geen toeval is. Als ik van het axioma uitga dat de mens net zo lang rexc3xafncarneert totdat de dualiteit tussen goed en kwaad is overstegen door de overwonnen innerlijke strijd, dan geldt het hedonisme als de vanzelfsprekende levensstijl voor de gemiddelde aardebewoner, die ook eerst xe2x80x98door de materie heen moetxe2x80x99. Heeft hij die opbouwfase achter de rug, dan is het leven op aarde niet meer nodig. In dit kader kan worden opgemerkt dat godsdiensten als het boeddhisme en hindoexc3xafsme verder zijn in hun theologische logica dan het christendom, sinds rexc3xafncarnatie en karma als leerstelling werden afgeschaft.

Moderne interpretatie karma en rexc3xafncarnatie als postmodern levensperspectief

1. xe2x80x98Het christelijke Nieuwe Tijdsdenken ziet in die leer nieuwe mogelijkheden het christelijke geloof te verdiepen en te revitaliseren. Ja, dat geloof, zo betogen sommigen, heeft alleen nog toekomst als het opnieuw gexc3xafnterpreteerd wordt vanuit het concept van karma en rexc3xafncarnatie. Daardoor krijgt het nieuwe zeggingskracht dankzij een nieuwe visie op geloof en geloofsbeleving. In die visie volstrekt zich een groei naar spirituele voltooiing via een proces van zelfverlossing die zich over meerdere levens uitstrekt. Probleem is wel dat de aanhangers van die visie op hun beurt tot nieuw dogmatisme neigen.xe2x80x99

Is deze laatste opmerking voortgekomen uit het verschijnsel van het Nieuwe Tijdsdenken? De feiten: Er bestaat een levensgrote kloof en verschil tussen traditionele christenen en nieuwe tijdsmensen en dat is dat de xe2x80x98nieuwetijdsgelovigenxe2x80x99 wars zijn van traditionele visies van kanselpreken. De nieuwetijdsgelovigen hebben gxc3xa9xc3xa9n extern leergezag en exegese nodig om hun innerlijke intuxc3xaftie bevestigd te zien en de kerkelijke christen wxc3xa9l. Dezer dagen, vlak voor kerst, zijn er onthutsende uitspraken op de radio te beluisteren over de betekenis van kerstmis. Er zijn hordes mensen die geen benul meer hebben van de relatie van kerstmis met Christusxe2x80x99 geboorte en het ontstaan van het christendom. Zover is het christendom afgezakt; voor de meerderheid van de bevolking is het christendom volkomen inhoudsloos geworden. Er is dus sprake van een bewuste politieke secularisatie in ons land, nxc3xa1xc3xa1st een sluipende godsdienstige secularisatie die opgevat moet worden als een afstervingsproces van het kerkelijk instituut; want stilstand is achteruitgang tot de dood erop volgt. Dit wordt door mij nadrukkelijk zo geformuleerd omdat het mij onbekend is hoe de xe2x80x98gelovige kuddexe2x80x99 met deze onttakeling omgaat, respectievelijk zal omgaan.

1. Daarom heeft Milan Kundera ook gelijk: xe2x80x98Als er maar xc3xa9xc3xa9n leven is, hoeven we net zo goed helemaal niet te leven.xe2x80x99

Als vervolgens door Couwenberg wordt opgemerkt dat xe2x80x98die eenmaligheid op de keper beschouwd een vreselijke gedachte is in het licht van de ontelbare levens die de eeuwen door geheel of grotendeels buiten hun schuld mislukken of gezien het ontbreken van rexc3xable levenskansen al bij voorbaat tot mislukken gedoemd zijnxe2x80x99, dan ga ik verder in mijn commentaar en appreciatie.

De veronderstelde eenmaligheid van het leven is niet alleen een vreselijke gedachte, maar eerder een onlogische gedachte, want zelfs haaks staat op het xe2x80x98eeuwig levenxe2x80x99. Geen eeuwig leven op aarde, het zij toegegeven, maar een eeuwig leven in de kosmos.^[19] Maar een christelijk leerprotocol dat geen idee heeft van het leven na dit leven, is dus helemaal geen leerprotocol en ook geen heilsverwachting. Want een consistente heilsverwachting kan niet uitgaan van xe2x80x98hemel en helxe2x80x99, want dan wordt de kwestie van wie toegelaten wordt tot de hemel en wie dus afvalt en verdoemd wordt tot een hellevaart, wel erg willekeurig. Dat is onbestaanbaar. Daarom heeft Couwenberg gelijk als hij godsdienstpsycholoog Jansen citeert met zijn opmerking: xe2x80x98We kunnen niet meer omgaan met de eeuwigheidxe2x80x99. Maar Jansen vraagt zich af of dat dan niet de verveling ten top is? Omdat de menselijke maat is gebaseerd op afwisseling. Het idee van rexc3xafncarnatie past daar goed bij.xe2x80x99 Nu kunnen we ons afvragen wat Jansen bedoelt met xe2x80x98de verveling ten topxe2x80x99? Want zoxe2x80x99n uitdrukking is voor meerdere uitleg vatbaar. Een blijvend en dus eeuwig leven op deze aarde zou de meeste mensen ook waarschijnlijk tot verveling brengen. Wie daarentegen heeft kennis gemaakt met de esoterische literatuur in boekhandels, begrijpt dat het leven in hogere geestelijke gebieden verre van vervelend is en alleen maar dynamiek kent. Het leven in lagere astrale gebieden om de aarde heen kent duidelijke kenmerken van verveling als betrokken zielen eeuwen lang in een kroeg verblijven, tot het moment komt dat de ziel hieraan een einde wil maken en de geest dit verlangen gevolg wil geven. Dan worden hulptroepen van geestelijke redders ingeschakeld, aldus de literatuur.

1. xe2x80x98Maar het gaat uiteindelijk om de vraag of aan de evolutie, in het bijzonder de geschiedenis der mensheid, enigerlei zin en betekenis valt toe te kennen? Schrijvers en wetenschappers zijn tegenwoordig geneigd die vraag niet langer serieus te nemen en zonder meer te ontkennen dat de evolutie enigerlei zin heeft.xe2x80x99

Een self-fulfilling prophesy? Enerzijds is het cynisme logisch gezien het sterk toegenomen welvaartskapitalisme en materialisme in neoliberale Westen. Anderzijds is deze veronderstelde zinloze culturele evolutie niet bewijsbaar, en dat betekent niets anders dan dat het begrip xe2x80x98evolutiexe2x80x99 – dat volgens het woordenboek xe2x80x98ontwikkelingxe2x80x99 betekent, meestal als xe2x80x98geleidelijke ontwikkelingxe2x80x99 gezien wordt. Hierbij moet niet meer gedacht worden aan xe2x80x98ontrollenxe2x80x99, maar aan expansie, groeien of geleidelijk een hogere graad van organisatie krijgen. En hogere graad van organisatie wordt als vooruitgang bedoeld.^[20] Nu er een groeiende trend bestaat om aan de zinvolheid van deze evolutie te twijfelen, dient het begrip omschreven te worden als xe2x80x98negatieve evolutiexe2x80x99, verval of decadentie dus. Hebben we dan te maken met schrijvers en wetenschappers die alleen maar cynisch zijn? Het lijkt uit te draaien op een persoonlijke projectie van deze decadentie, en het daarbij te laten, in plaats van het benoemen van overtuigende argumentatie. Wat bezielt deze schrijvers en wetenschappers? De laatsten zijn het aan hun stand verplicht om terzake kundige argumenten op te hoesten, maar dat is gelet de woorden van Couwenberg niet aan de orde.

1. xe2x80x98De grondlegger van de moderne geschiedfilosofie G. Vico veronderstelt achter de evolutie een transcendente kracht of wil die mensen met gebruikmaking van hun deugden en ondeugden naar een bestemming voert die zij tijdens hun reis door de tijd niet kunnen kennen.xe2x80x99

Deze wetenschapper staat dus haaks op de netgesignaleerde trend, resp. cultuur, en dient dus als basis te worden genomen ten behoeve van een postmortaal levensperspectief. Uit deze xe2x80x98antithetischexe2x80x99 situatie moet een nieuwe wetenschappelijke synthese kunnen groeien, geboren kunnen worden. Om deze reden heeft deze beschouwing de titel van xe2x80x98Het fundamentele debat kan beginnenxe2x80x99 meegekregen.

Uitburgering het definitieve einde?

1. Volgens de hersenonderzoeker D. Swaab moeten alle stervenden hun hersenen aan de Nederlandse Hersenbank afstaan en dat noemt hij een cursus uitburgering. Volgens hem eindigt met de dood inderdaad ons fysieke bestaan ons burgerlijke bestaan onder een bepaalde naam en volgens Swaab ook ons bewustzijn en daarmee dus ons hele (stoffelijke, jw) zijn. xe2x80x98Als het menselijk bewustzijn niet meer is dan het product van de werking van onze hersenen, zoals zoxe2x80x99n 90% van de neurowetenschappers veronderstelt, is dat rexc3xafncarnatieconcept natuurlijk apekool, evenals trouwens het onderscheid tussen natuur- en geesteswetenschappen.xe2x80x98

Ook uit deze woorden blijkt weer onomstotelijk het materialistische mens- en wereldbeeld van samenleving en wetenschap. Ik neem de vrijheid wederom een citaat te ontlenen aan Hans Stolp in zijn Mijn beschermengel en ik: Het zien van die (toekomst^[21])beelden vooraf had een bijzondere bedoeling. Het was belangrijk dat we diep vanbinnen zouden weten dat de komende levenslessen op aarde niet zinloos waren, maar ons een geestelijke winst zouden kunnen brengen. Dat besef moest ons de kracht geven om op een goede manier met die lessen om te gaan en er niet aan onderdoor te gaan.xe2x80x99^[22]

Tevens kom ik terug op Swaabs stelling dat het menselijk bewustzijn niet meer is dan het product van onze hersenen. Ergens kwam ik deze esoterische afbakening tegen met betrekking tot de begrippen bewustzijn en geest: xe2x80x98Geest is het woord en is God, met een volmaakte psyche, een volmaakt denkvermogen. De mens, geschapen naar beeld en gelijkenis van deze God, is dus ook een xe2x80x98denkwezenxe2x80x99, een psychisch wezen, maar onvolmaakt. Het denken kan niet bestaan zonder een psychisch wezen. Bewust denken is denken met onderscheidingsvermogen. Denken met een geestelijke achtergrond. Je denkt natuurlijk met je stoffelijke hersenen, maar denken heeft ook te maken met, of over geestelijke, onstoffelijke zaken omdat je hersenen ook geestelijke impulsen kunnen ontvangen. Een mens is een psychisch wezen, dat wil dat tevens zeggen dat hij ook een denkwezen is. Dat is een twee-eenheid van het menselijk zijn. Ik weet zeker dat elk mens apart zijn denkvermogen zal kunnen verbeteren als hij voor zichzelf zover is gekomen dat hij inziet dat het mogelijk is, zal hij zijn trainingsmogelijkheden gebruiken. Het wilsvermogen komt dan om de hoek kijken om de ontwikkeling van het denkvermogen ook te realiseren. De wil is nodig om vast te houden aan het gestelde doel dat bereikt moet worden. Een mens is primair een innerlijk wezen; een mens leeft in principe het meest van binnen. Ik bedoel met zijn verlangens en gevoelens, waardoor het denken wordt bezield. Kortom, een mens is dus een geheim apart. Een geestelijk denkend mens is zich automatisch bewust van zijn goddelijke waarde. Dat menselijk wezen is verbonden met het goddelijke wezen. Ik bedoel het menselijk lichaam, gezien als voertuig van de geest, van de eigenlijke mens met dat denkvermogen dat in de gang van de levens naar hoger niveau zal evolueren en tot volkomen ontwikkeling zal komen. In de ziel als kernbeginsel is het super-ego aanwezig, de gedachte die de volmaakte mens inhoudt en waarin het beeld van de scheppende Kracht in een grote schittering aanwezig is.xe2x80x99^[23]

Een tweede opmerking is hier op zxe2x80x99n plaats, die in overeenkomsten lijkt te hebben met het bovenstaande. Op 4 oktober 2008 verschijnt een paginagroot artikel in De Telegraaf over breinonderzoeker Dick Swaab, die het xe2x80x98oergevoelxe2x80x99 beschrijft in hersenen dat mensen hyperreligieus maakt, onder de kop xe2x80x98Boodschappen van Godxe2x80x99 (verslaggever Renxc3xa9 Steenhorst). Daarnaast verschijnt een artikel van Swaab zelf onder de titel xe2x80x98Spiritualiteit is aangeborenxe2x80x99. Citaat: xe2x80x98Waarom geloven zoveel mensen in een god? Wat is de neurobiologische achtergrond hiervan en wat het evolutionaire voordeel? Is het voordeel wellicht het bij elkaar houden van de groep? En waar precies in de hersenen schuilt dit oergevoel, deze gevoeligheid voor spiritualiteit? Want zeker is dat de godaanbidding, althans de overtuiging dat er xe2x80x98een centrale bronxe2x80x99 is die xc3xa1lles voortbrengt en aanstuurt, ergens in onze cellen verborgen zit, weet prof.dr. D.F. Swaab, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. "Spiritualiteit is voor ongeveer 50 procent erfelijke aanleg." Maar Swaab schrijft ook paranormale verschijnselen toe aan een zeldzame vorm van epilepsie, zodat goddelijke invallen van apostel Paulus, Mohammed, Jeanne dxe2x80x99Arc, Vincent van Gogh en Dostojewski door epilepsie toegeschreven konden worden.

1. xe2x80x98Tegenover de heersende materialistische neurowetenshap manifesteert zich echter een zekere belangstelling voor een niet-materialistische, spirituele beoefening van de neurowetenschap. Die gaat uit van het bestaan van de ziel als onsterfelijke entiteit en anticipeert daarmee op een paradigmawisseling en de introductie van nieuwe concepten voor het bewustzijnsonderzoek.xe2x80x99

Deze ontwikkeling is uiterst boeiend en zal in het kader van de theorievorming van de postmortualiteit goed gevolgd moet worden. En zoals mijn commentaar steeds een constante, te weten dat de xe2x80x98heersende materialistischexe2x80x99 neurowetenschap slechts opgang kan maken zolang er geen sprake is van paradigmawisseling, speelt de tijdsfactor in het voordeel van de spirituele beoefening van de neurowetenschap. Zoals de auteur ook aangeeft zal in de toekomst xe2x80x98niet de materie primair zijn en het bewustzijn daarvan slechts een afgeleide, maar het bewustzijn is primair en de materie secundair. Waarom kan men met zekerheid van deze paradigmawisseling uitgaan? Omdat de wetenschap zelf gevangen is door het materialistische wereldbeeld, en dat in tegenstelling tot het holistische. De neurowetenschap is ongetwijfeld productief en vruchtbaar bezig met het ontwikkelen van nieuwe technieken om de deelaspecten van de genetica, gedrag en cognitie met elkaar in verband te brengen en daarmee erfelijke ziekten die verband houden met afwijkende dna-structuren, te herstellen. Maar laat de neurowetenschap zich neutraal opstellen ten opzichte van de niet-zienbare wereld, omdat claims in de materialistische sfeer – xe2x80x98onzichtbaar leven bestaat nietxe2x80x99 – in de toekomst grote kans maken geverifieerd te worden. Juist ten aanzien van bewustzijn kan gesproken worden van een pre-existentie van het begrip bewustzijn – xe2x80x98In den Beginne was het Woord^[24] – vxc3xb3xc3xb3rafgaand aan het verschijnsel van de mens: xe2x80x98Alle dingen zijn door het woord gewordenxe2x80x99 en dus xc3xb3xc3xb3k de mens. Daarmee maakt de hypothese xe2x80x98het bewustzijn is primair en de materie secundairxe2x80x99 een sterke start, ondanks het feit dat deze Johannesuitspraak niet in het Oude Testament voorkomt.

1. xe2x80x98De vraag wat er dan van mensen eigenlijk rexc3xafncarneert, blijft een groot punt van discussie. Is het menselijk bewustzijn dat in die interpretaties van goddelijke oorsprong is, dus niet het toevallig resultaat van de evolutie van de materie, bijproduct van mechanisch verlopende processen, zoals op grond van het heersende natuurwetenschappelijke paradigma gesteld wordt?xe2x80x99

Deze formulering verraadt wederom een materialistisch mensbeeld. Volgens het esoterisch christendom[25] is de xe2x80x98geestxe2x80x99 niet alleen het denkvermogen, zoals hiervoor aangegeven, maar ook de binnenste kern van de mens.[26] Volgens Stolp bevinden zich rond die binnenste kern een aantal mantels, omhulsels of lichamen. Het buitenste omhulsel van de geest op aarde is het aardse (stoffelijke of fysieke) lichaam. Daaromheen het etherische lichaam en ten slotte het astraal lichaam, dat tijdens de slaap uit het lichaam naar de geestelijke werelden gaat. De ziel werd en wordt dikwijls gezien als een schakel tussen de geest en het lichaam, ofwel tussen ons Ik-bewustzijn en ons fysieke lichaam. De geest is niet alleen het denkvermogen van de mens en dus het bewustzijn, maar ook het onderbewustzijn, waar de kennis uit voorgaande levens is opgeslagen en het onbewuste, dat nauw verband houdt met de ziel. Samengevat is de mens dus volgens het esoterische christendom van goddelijke oorsprong, dus ooit als een godsvonk uit de goddelijke schepper losgelaten om zelf te gaan leven. De mens is vanuit deze zienswijze zelf tijdloos en eeuwig. Maar omdat de scheppende kracht een permanente stroom van godsvonken is, die bij voortduring worden uitgestoten – vergelijk de zonnevlammen die in wisselende intensiteit uit de zon worden uitgestoten – komt het er op neer dat deze xe2x80x98vonkenxe2x80x99 op zichzelf wel een startpunt hebben: in de uitstoot zelve een onbewuste kern, waar echter in het xe2x80x98zaadxe2x80x99, xe2x80x98kernbeginselxe2x80x99, Ik-bewustzijn, de ziel dus met alle goddelijke kennis aanwezig, maar in de loop van de ervaringen die gaan volgen, steeds meer bewustzijn gaan ontwikkelen. De ziel en geest behoren, zo mag de conclusie luiden, tot de onzichtbare elementen binnenin de mens.

Waarom het leven blijven koesteren in een nihilistisch perspectief?

1. xe2x80x98En de huidige seculiere religie van zelfontplooiing, maatschappelijk succes, consumptiecultus en seksueel hedonisme? Een nieuwe mythe die we als moderne mensen gecrexc3xaberd hebben als alternatief van een postmortaal levensperspectief, maar niet minder inbeelding en op niets uitlopend.xe2x80x99

Uit deze passage blijkt dat er xc3xa9xc3xa9n gemeenschappelijk element tussen het postmodernisme/portmortualisme enerzijds en de esoterie anderzijds bestaat: beiden gaan van zelfontplooiing uit, maar de materialistische mens zet in op maatschappelijk succes op basis van een gexc3xabigende vooropleiding, terwijl de esoterische christen zoveel mogelijk met geestelijke literatuur bezig is naast zijn eigen maatschappelijke verplichtingen. Deze christen is zich bewust dat hij op aarde bezig is met zijn geestelijke stijging en zijn bewustzijn van karma. Maatschappelijk succes is in deze setting niet uitgesloten, maar geen doel op zichzelf. Eenmaal bewust van de geestelijke oorsprong en zo snel mogelijk de xe2x80x98transferxe2x80x99 te bewerkstelligen naar geestelijke sferen, werkt de christen bewust aan op geestelijke stijging via innerlijke stilte (meditatie) en een mensvriendelijk leven, zodat er geen karma wordt opgebouwd, waardoor geen terugkeer meer nodig is.

Ten besluit:

Vanwege het feit dat ik geen deskundig ben op het terrein van de godsdienstsociologie, – antropologie of -wijsbegeerte, ben ik ook onvoldoende op de hoogte van de wetenshapsontwikkelingen op deze terreinen. Gelukkig ben ik voldoende algemeen wetenschappelijk geschoold om mijn literatuurkennis (en -voorsprong) van het esoterische christendom om te zetten in revelante opmerkingen in deze discussie rondom het postmortale levensperspectief.

Zo ben ik bekend met het feit dat binnen de meurowetenschap hersengebieden zijn aan te wijzen die zich specifiek met het religieuze denken bezighouden, zodat er vanuit deze neurowetenschap met een ingebouwde mogelijkheid van menselijke bezinning op de eeuwigheid rekening moet worden gehouden. Een aangeboren menselijke eigenschap van bezinning op het hier-en-nu, maar ook op de eeuwigheid dus. Dat de mens, anders dan dieren xc3xb3xc3xb3k denkwezens zijn, doet mijns inziens recht aan deze fundamentele eigenschap. Wel moet worden opgemerkt dat het karakter van het denken over eeuwigheid afhankelijk zijn van religieuze orixc3xabntatiekaders, die in de loop der eeuwen sterk zijn veranderd. In dat verband haal ik Stolp aan die opmerkt dat daarom veel oudtestamentische teksten niet letterlijk gelezen kunnen of mogen worden, zoals onder andere het scheppingsverhaal, dat alleen in orthodoxe kring nog letterlijk wordt genomen. De zeven dagen staan volgens Stolp voor zeven tijdperken waarin de aarde gestalte kreeg. Dat ook religie in de prehistorie een andere rol speelde dan in onze moderne tijden spreekt voor zich. De primitieve mens kampte met xe2x80x98overdonderendexe2x80x99 natuurverschijnselen – varixc3xabrend van onweer en bliksem tot aardbevingen en vulkanische uitbarstingen. De moderne mens kan deze verschijnselen via zijn wetenschap en opgebouwde kennis verklaren en heeft geen angsten meer doordat hij leeft in veilige behuizing.

Een tweede aanwijzing die de geldigheid van een inherente bezinningsfunctie van de mens lijkt te bevestigen is het feit dat communistische regimes, die tijdens de koude oorlog een einde hebben getracht te maken aan religieuze instellingen binnen hun machtsgebied, daarin niet zijn geslaagd. Zo was er een tijd datRussische soldaten tijdens de Praagse lente hebben geprobeerd kerkdiensten binnen het voormalige en katholieke Tsjecho-Slowakije te verstoren doorkerkdiensten met invallen te intimideren. Ook van het Chinese bewind is bekend dat het iedere vorm van (openbare) religiositeit hebben proberen te vernietigen. Dat is nimmer gelukt.

Er valt hier mogelijkerwijs een parallel te trekken met het hardnekkige verschijnsel van het blijven bestaan van religieuze behoefte in ons geseculariseerde Westen. Het is gezien de ervaringen binnen de communistische landen niet al te gedurfd te voorspellen dat het maatschappelijke verschijnsel religie onuitroeibaar is, zelfs in een gestaag vorderende seculiere samenleving. De kerk gaat dood, maar de mensen blijven geloven xe2x80x98in een hogere levensordeningxe2x80x99.

Wat het seculiere Westen betreft dient overigens de aantekening te worden gemaakt dat Europa zich anders gedraagt dan de Verenigde Staten, waar altijd al een soort religieus christelijk-levensgevoel, en soms met fundamentalistische trekken, heeft bestaan. Mijn xe2x80x98empirischexe2x80x99 conclusie is dat private en publieke religieuze vormen van denken en handelen onuitroeibaar zijn. In de seculiere wereld geldt de observatie dat een groeiend deel van de ongelovigenxe2x80x98ietsxe2x80x99 anders gelooft en vanwege slechte jeugdervaringen een anti-houding heeft aangenomen: zij zijn a-kerkelijk – niet identiek als areligieus –  of bewust athexc3xafst vanwege die oude en archaxc3xafsche kerkelijke gebruiken en tradities. Er is echter ook een substantieel bevolkingsdeel dateenvoudig vasthoudt aan de aanname dat xe2x80x98doodxe2x80x99 dood is, in navolging van Nietzsche.

Binnen het moderne humanisme begint zich een stroming af te tekenen die bereid is die postmortualitetsclaims serieus te nemen en op filosofische, dus rationele wijze te onderzoeken: xe2x80x98Dat is bijvoorbeeld het geval met de religieuze notie en soms intuxc3xaftie van een postmortaal levensperspectief.xe2x80x99 Omdat ik zelf behoor tot de categorie van burgers met een religieus bewustzijn- in het kader van het Nieuwe Tijdsdenken – kan ik hier ook uit persoonlijke ervaringsgronden een antwoord op geven. Een filosofische rechtvaardiging van een portmortaal levensperspectief kan in antwoord aan Hugo Verburgh en Hans Vincent^[27],aanhaken bij het begrip xe2x80x98Nousxe2x80x99 van Plato en Aristoteles, zoals hiervoor in noot 26 opgemerkt. Maar de geesteswetenschap die in opkomst is, zal op termijn met andere wetenschapsparadigmaxe2x80x99s moeten gaan werken, dan de bestaande huidige.

Voorlopige conclusie

Mijn voorlopige conclusie,of liever vermoeden,is dat de wetenschapsfilosofie pas open zal komen (te staan) voor het (religieuze) besef van een postmortaal levensperspectief, als de wetenschap mogelijkheden gaat ontdekken om ook in de niet-materialistische, de onzienlijke wereld door te dringen, en dat is nu evident niet het geval. Vanwege het feit dat wetenschappelijke instrumenten zelf de belemmering kennen van hun materixc3xable aard, moet mijns inziens ook worden vastgesteld dat de wetenschap hier zelf een muur optrekt. Toch zijn in de afgelopen decennia doorbraken geweest zoals de Kirlian-fotografie, die in staat waren om kleuren om ons lichaam waar te nemen. Ik noem dit enkele feit omdat ik onkundig ben met wetenschappelijke doorbraken in de parapsychologie.

Een mogelijke uitkomst voor ons probleem van de basis voor een postmortaal perspectief is de filosofie van het bovennatuurlijke Nous van Plato en andere klassieke wijsgeren over te nemen die wel hun opvattingen over een postmortaal leven hebben verkondigd. De moderne wetenschappelijke denkkaders en methodiek zijn altijd een volstrekt ontoegankelijk domein geweest voor het verschijnsel dood en dat ligt voor de hand vanwege de onbekendheid van de fase na de stoffelijke dood. Maar daarmee hebben wij ook ons denkvermogen beperkt. Toch zijn er momenteel op alle mogelijke gebieden nieuwe ontwikkelingen waar te nemen. Een voorbeeld uit mijn kennissenkring: een verzorgende in de palliatieve zorg (dat is de zorg aan mensen in hun laatste levensfase). Deze persoon kan via de aura van mensen die op het punt staan te overlijden, zien wanneer de geest werkelijk uit het lichaam omhoog gaat (een wolk in de vorm van een menselijk lichaamxe2x80x99 zoals simulatiebeelden op internet laten zien). Vanuit deze xe2x80x98helderziendexe2x80x99^[28] waarneming blijkt ook dat vele mensen hun stervensmoment afremmen tot het moment dat een gesprek is gevoerd met een nabestaande, waarmee nog een contact in het reine moet worden gebracht. Een gemiddelde arts die binnen die palliatieve sector werkt zal snel verkeerde conclusies trekken: hij is geneigd bij xe2x80x98schreeuwgedragxe2x80x99 van demente bejaarden te vermoeden dat deze zwaar te lijden hebben aan hun (voor de arts onbestemde) pijnen. Er wordt besloten een morfine-injectie toe te dienen. Verplegenden die kunnen xe2x80x98schouwenxe2x80x99 – dat wil zeggen de aura van betrokkene kunnen zien – weten dat er geen sprake is van pijn en dat een morfine-injectie al helemaal geen uitkomst biedt. Het levert zelfs een averechts effect op omdat – bij intreden van de dood – de geest dan volkomen bedwelmd overgaat naar de andere xe2x80x98kantxe2x80x99 en daar geen orixc3xabntatiepunten kan vinden. Uit deze omschrijving van xe2x80x98een overlijdenxe2x80x99 – een helderziende spreekt van xe2x80x98overgangxe2x80x99 naar nieuw leven – wordt op voorhand duidelijk dat het nog een heel probleem wordt om deze zaken wetenschappelijk te onderzoeken, omdat de gemiddelde wetenschapper niet gelooft in een overgang naar dat andere leven.

Kortom, in deze materie zal nog een enorme mentaliteitsverandering op gang moeten worden gebracht om wetenschappelijk onderzoek mogelijk te maken.

* Jan Willem Jongejans is socioloog en docent inburgeringskunde en bereidt een dissertatie voor over het liberalisme

[1]Ekke Overbeek,Polen zoeken naar voorspoed met behulp van magie en het occulte, in: hfd, 24 december 2010

[2]Filosoof-schrijfster Joke Hermsen: xe2x80x98De mens heeft rust nodig om creatief te zijn, in:Volkskrant magazine, 24 december 2010

[3]februari 2009-nummer van Civis Mundi xe2x80x98Is elk zijn tot niet-zijn geschapen? Postmortaal levensperspectief opnieuw ter discussiexe2x80x99

[4] Voor een overzicht van het begrip xe2x80x98esoterische traditiexe2x80x99 verwijs ik naar Hans Stolp, Aan synagoge, kerk en Moskee voorbij. Van religie naar menswording. Uitgeverij Ankh-Hermes, Deventer 2006, hoofdstuk 4: xe2x80x98Over de mysteriescholen en de esoterische traditiexe2x80x99 (pp. 38-49)

[5] Ilja Maso, Onsterfelijkheid. Van twijfel naar zekerheid. Uitgeverij Ten Have, 2007

[6] Volgens het woordenboek betekent secularisatie/seculariseren: wereldlijk maken, aan de staat trekken. Mijns inziens kan de grondwettelijke bepaling dat er vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing (art. 6) in ons land bestaat, gezien worden als de formele secularisatie van ons land. De scheiding van religie en staat komt niet in de grondwet voor, maar kan als uitvloeisel worden beschouwd van de religievrijheid.

[7] Op cit., p. 3

[8] Op cit.

[9] Op cit.

[10] P. 54 e.v.

[11] Fernando Suxc3xa1rez Mxc3xbcller, xe2x80x98Humanisme en leven na de dood. Een commentaar op Ilja Masoxe2x80x99s theorie van de onsterfelijkheid.xe2x80x99, Op cit., p.13

[12] Volgens Wikipedia

[13] Ik baseer deze stelling op grond van mijn gesprekken met mijn zwager die (hervormd) theoloog is

[14] Op cit., p.189

[15]Hans Stolp, Karma, rexc3xafncarnatie en christelijk geloof, uitgeverij Ten Have, 3^e druk 2005 (1996)

[16] Zo staat het letterlijk in de tekst; waarschijnlijk wordt hiermee een accentuering aangeduid: vxc3xb3xc3xb3r-bestaaan

[17]Er worden bronverwijzingen gegeven.

[18] Ik gebruik de term xe2x80x98meerdimensionale ruimtexe2x80x99 (Van Lommel, Eindeloos bewustzijn (Ten Have Kampen 2007; 209) in plaats van xe2x80x98gene zijdexe2x80x99, omdat xe2x80x98meerdimensionaalxe2x80x99 een medische wetenschapsterm is geworden.